12 przepisów na świąteczne ciasta i plan pieczenia

Świąteczny stół nie potrzebuje kilkunastu ciężkich deserów, żeby wyglądał obficie. Zebrałam 12 przepisów na świąteczne ciasta, wśród których są klasyki z makiem, serem i korzennymi przyprawami, a także prostsze wypieki dla osób, które nie chcą spędzić całego dnia w kuchni. Przy każdym podaję proporcje, czas pieczenia, poziom trudności oraz wskazówki dotyczące przechowywania i ograniczania marnowania składników.

Jak wybrać zestaw ciast, żeby każdy znalazł coś dla siebie

Najlepszy świąteczny zestaw łączy różne tekstury i poziomy słodyczy. Ja zwykle wybieram jedno ciasto kremowe, jedno korzenne, jedno owocowe i jeden wypiek z bakaliami. Dzięki temu stół jest ciekawszy, a goście nie dostają czterech podobnych, ciężkich deserów.

Nie wszystkie przepisy trzeba realizować naraz. Na rodzinne święta wystarczą zwykle trzy lub cztery blachy, szczególnie jeśli oprócz ciast podajesz sernik na zimno, pierniczki albo drobne ciasteczka. W małym gronie lepiej upiec mniejszą porcję i podać ją świeżą, niż przygotować nadmiar, który po kilku dniach straci smak.

Klasyczne świąteczne ciasta z makiem, serem i przyprawami

1. Makowiec japoński z jabłkami

To dobra propozycja dla osób, które lubią smak makowca, ale nie chcą zawijać drożdżowego ciasta. Jabłka sprawiają, że wypiek jest wilgotny, a masa makowa nie wysycha tak szybko jak w klasycznej strudli.

Składniki na formę 24 x 24 cm:

• 500 g gotowej masy makowej lub ugotowanego i zmielonego maku,
• 4 średnie jabłka, najlepiej kwaśne,
• 4 jajka,
• 100 g masła,
• 100 g cukru,
• 80 g kaszy manny,
• 1 łyżeczka proszku do pieczenia,
• 80 g rodzynek lub posiekanych orzechów.

Jabłka obierz i zetrzyj na dużych oczkach. Masło roztop, a po przestudzeniu wymieszaj z żółtkami, masą makową, jabłkami, kaszą, proszkiem do pieczenia i bakaliami. Na końcu dodaj pianę ubitą z białek. Piecz około 50 minut w temperaturze 175°C. Po wystudzeniu możesz polać ciasto cienką warstwą czekolady.

2. Sernik krakowski z rodzynkami

Sernik krakowski najlepiej smakuje po kilku godzinach chłodzenia. Charakterystyczna kratka z kruchego ciasta wygląda odświętnie, ale nie wymaga dekoratorskich umiejętności. Najważniejsze jest użycie twarogu dobrze odciśniętego z serwatki.

Składniki na formę 24 x 24 cm:

• 1 kg twarogu sernikowego,
• 200 g masła,
• 180 g cukru,
• 5 jajek,
• 2 łyżki mąki ziemniaczanej,
• 1 łyżeczka ekstraktu waniliowego,
• 100 g rodzynek,
• 250 g mąki pszennej, 100 g masła, 80 g cukru i 1 jajko na kruche ciasto.

Z podanych składników zagnieć kruche ciasto. Dwie trzecie wylep dno formy i podpiecz przez 12 minut w 180°C. Twaróg zmiksuj z masłem, cukrem, żółtkami, mąką ziemniaczaną i wanilią. Dodaj rodzynki oraz pianę z białek, przełóż na spód i ułóż paski z pozostałego ciasta. Piecz około 60 minut w 170°C, a potem studź przy uchylonych drzwiczkach piekarnika.

3. Piernik z powidłami śliwkowymi

To jeden z najbardziej niezawodnych wypieków na święta. Powidła nadają mu wilgotność i przełamują słodycz, dlatego nie polecam dodawać zbyt grubej warstwy lukru. Dobrze sprawdzi się tutaj miód z lokalnej pasieki oraz przyprawa korzenna bez sztucznych aromatów.

Składniki na keksówkę lub małą blaszkę:

• 300 g mąki pszennej,
• 150 g miodu,
• 100 g masła,
• 100 g cukru,
• 2 jajka,
• 150 ml mleka,
• 2 łyżeczki przyprawy piernikowej,
• 2 łyżki kakao,
• 1 łyżeczka sody,
• 150 g powideł śliwkowych.

Masło, miód, cukier i mleko podgrzej, aż składniki się połączą. Po ostudzeniu dodaj jajka, mąkę, kakao, przyprawę i sodę. Połowę masy przelej do formy, rozsmaruj powidła i przykryj resztą ciasta. Piecz 45-50 minut w 175°C. Najlepszy będzie po całonocnym odpoczynku, kiedy przyprawy wyraźnie się zaokrąglą.

4. Sernik wiedeński bez spodu

Jeśli zależy mi na prostocie, wybieram właśnie ten sernik. Nie trzeba przygotowywać kruchego spodu, a całą uwagę można poświęcić masie serowej. Wypiek może lekko opaść po wystudzeniu i jest to zupełnie normalne.

Składniki na tortownicę 24 cm:

• 1 kg twarogu sernikowego,
• 200 g masła,
• 180 g cukru,
• 6 jajek,
• 2 łyżki mąki ziemniaczanej,
• 1 opakowanie cukru waniliowego lub 1 łyżeczka wanilii,
• skórka otarta z jednej pomarańczy.

Masło utrzyj z cukrem, dodawaj po jednym żółtku, a potem twaróg, mąkę i skórkę pomarańczową. Delikatnie wmieszaj pianę z białek. Piecz około 70 minut w 160°C. Nie otwieraj piekarnika w pierwszych 45 minutach. Po całkowitym wystudzeniu przełóż sernik do lodówki na minimum 6 godzin.

Wypieki z owocami i bakaliami, które dobrze znoszą przechowywanie

5. Szarlotka korzenna z kruszonką

Szarlotka jest świetnym sposobem na wykorzystanie polskich jabłek przechowywanych przez jesień. W świątecznej wersji dodaję cynamon, odrobinę kardamonu i skórkę pomarańczową, ale nie przesadzam z przyprawami, żeby jabłka nadal były wyczuwalne.

Składniki na formę 24 x 24 cm:

• 350 g mąki pszennej,
• 200 g zimnego masła,
• 100 g cukru pudru,
• 2 żółtka,
• 1,5 kg jabłek,
• 2 łyżeczki cynamonu,
• szczypta kardamonu,
• 2 łyżki bułki tartej.

Z mąki, masła, cukru i żółtek zagnieć ciasto. Dwie trzecie wylep w formie, posyp bułką tartą i wyłóż jabłkami wymieszanymi z przyprawami. Resztę ciasta zetrzyj na wierzch. Piecz 50 minut w 180°C. Bułka tarta wchłonie część soku, dzięki czemu spód pozostanie bardziej kruchy.

6. Keks z suszonymi owocami

Keks daje dużą swobodę. Możesz użyć rodzynek, suszonych śliwek, moreli, żurawiny i orzechów, które zostały z innych świątecznych przepisów. Ja namaczam bakalie w herbacie albo soku pomarańczowym zamiast w alkoholu, dzięki czemu ciasto jest odpowiednie także dla dzieci.

Składniki na keksówkę 25 cm:

• 250 g mąki pszennej,
• 180 g masła,
• 150 g cukru,
• 4 jajka,
• 1 łyżeczka proszku do pieczenia,
• 300 g mieszanki bakalii,
• 100 ml mocnej herbaty lub soku pomarańczowego.

Bakalie zalej płynem na minimum 30 minut, a potem dobrze osącz. Masło utrzyj z cukrem, dodawaj jajka, mąkę i proszek do pieczenia. Na końcu wmieszaj bakalie. Piecz około 60 minut w 170°C. Przed krojeniem odczekaj kilka godzin, bo świeży keks łatwo się kruszy.

7. Ciasto orzechowe z powidłami

Ten wypiek ma intensywny smak i nie potrzebuje skomplikowanego kremu. Najlepiej pasują do niego orzechy włoskie, ale można połączyć je z laskowymi. Powidła śliwkowe równoważą tłustość orzechów i sprawiają, że ciasto nie jest mdłe.

Składniki na formę 24 x 24 cm:

• 200 g mielonych orzechów włoskich,
• 180 g mąki pszennej,
• 150 g masła,
• 150 g cukru,
• 4 jajka,
• 100 ml mleka,
• 1,5 łyżeczki proszku do pieczenia,
• 200 g powideł śliwkowych.

Utrzyj masło z cukrem, dodaj jajka, mleko, mąkę, proszek i orzechy. Masę przelej do formy i piecz 35-40 minut w 175°C. Po wystudzeniu przekrój ciasto na dwa blaty i przełóż powidłami. Jeśli nie chcesz go przekrawać, rozsmaruj powidła na wierzchu i posyp orzechami.

8. Ciasto żurawinowe z pomarańczą

Żurawina i pomarańcza wprowadzają na stół kwaśniejszy, świeższy akcent. To dobry wybór wtedy, gdy pozostałe wypieki są bardzo słodkie. Suszoną żurawinę można zastąpić posiekanymi suszonymi wiśniami albo jabłkami.

Składniki na tortownicę 22 cm:

• 220 g mąki pszennej,
• 150 g masła,
• 130 g cukru,
• 3 jajka,
• 120 ml jogurtu naturalnego,
• 100 g suszonej żurawiny,
• skórka i sok z jednej pomarańczy,
• 1,5 łyżeczki proszku do pieczenia.

Masło utrzyj z cukrem, dodaj jajka, jogurt, sok i skórkę z pomarańczy. Wsyp mąkę z proszkiem, a potem żurawinę. Piecz 45 minut w 175°C. Po ostudzeniu możesz oprószyć ciasto cukrem pudrem albo polać prostym lukrem z soku pomarańczowego.

Prostsze receptury na świąteczne pieczenie bez wielogodzinnych przygotowań

9. Brownie pomarańczowe z orzechami

Brownie jest zwarte, wilgotne i bardzo łatwe do podzielenia na małe porcje. W święta podaję je w niewielkich kwadratach, bo mocno czekoladowy smak szybko syci. Do przepisu wybierz gorzką czekoladę z wysoką zawartością kakao, jeśli nie lubisz przesadnej słodyczy.

Składniki na formę 20 x 20 cm:

• 200 g gorzkiej czekolady,
• 150 g masła,
• 150 g cukru,
• 3 jajka,
• 100 g mąki pszennej,
• 2 łyżki kakao,
• skórka z jednej pomarańczy,
• 80 g posiekanych orzechów.

Rozpuść czekoladę z masłem i przestudź. Wymieszaj z cukrem, jajkami, mąką, kakao, skórką i orzechami. Piecz 25-30 minut w 175°C. Środek powinien pozostać lekko wilgotny. Zbyt długie pieczenie zamieni brownie w zwykłe suche ciasto czekoladowe.

10. Szybkie ciasto korzenne z jabłkami

To przepis dla osób, które nie zaplanowały wypieków z wyprzedzeniem. Wszystkie składniki miesza się w jednej misce, a jabłka nie wymagają wcześniejszego smażenia. Ciasto jest mniej intensywne niż piernik dojrzewający, ale właśnie dlatego dobrze pasuje do kawy i herbaty.

Składniki na formę 24 x 24 cm:

• 300 g mąki pszennej,
• 150 g cukru,
• 2 jajka,
• 120 ml oleju,
• 150 ml mleka,
• 2 jabłka,
• 2 łyżeczki przyprawy korzennej,
• 1 łyżeczka sody i 1 łyżeczka proszku do pieczenia.

Wymieszaj jajka, cukier, olej i mleko. Dodaj mąkę, sodę, proszek oraz przyprawę, a na końcu pokrojone jabłka. Przelej masę do formy i piecz 40-45 minut w 175°C. Po wystudzeniu wystarczy cukier puder albo cienki lukier.

11. Ciasto marchewkowe z cynamonem

Marchewka nadaje wypiekowi wilgotność i delikatną słodycz, ale nie sprawia, że ciasto smakuje jak warzywna zapiekanka. To ciekawa opcja na świąteczny stół, jeśli chcesz odejść od samych tradycyjnych receptur. Krem z serka warto przygotować dopiero w dniu podania.

Składniki na tortownicę 22 cm:

• 250 g drobno startej marchewki,
• 220 g mąki pszennej,
• 150 ml oleju,
• 3 jajka,
• 130 g cukru,
• 1 łyżeczka cynamonu,
• pół łyżeczki imbiru,
• 1,5 łyżeczki proszku do pieczenia,
• 80 g posiekanych orzechów.

Wymieszaj jajka z cukrem i olejem, dodaj marchewkę, mąkę, przyprawy, proszek oraz orzechy. Piecz 45-50 minut w 175°C. Na krem wymieszaj 250 g serka śmietankowego z 50 g miękkiego masła i 60 g cukru pudru. Posmaruj nim całkowicie wystudzone ciasto.

Przeczytaj również: Jak wędzić szynkę, żeby była soczysta - Jak nie wysuszyć mięsa?

12. Kruche ciasto z suszonymi śliwkami

Ten wypiek łączy prosty spód z owocowym nadzieniem i orzechową kruszonką. Jest mniej pracochłonny niż przekładane ciasta, a suszone śliwki nadają mu wyraźnie świąteczny charakter. Jeśli śliwki są bardzo suche, zalej je wcześniej ciepłą herbatą.

Składniki na formę 24 x 24 cm:

• 300 g mąki pszennej,
• 200 g zimnego masła,
• 100 g cukru pudru,
• 2 żółtka,
• 250 g suszonych śliwek,
• 100 ml herbaty,
• 1 łyżeczka cynamonu,
• 70 g mielonych orzechów.

Z mąki, masła, cukru i żółtek zagnieć ciasto. Połowę wylep w formie, podpiecz przez 10 minut w 180°C, a następnie wyłóż śliwkami podgrzanymi z herbatą i cynamonem. Drugą połowę ciasta wymieszaj z orzechami i pokrusz na wierzchu. Piecz jeszcze 35 minut w 180°C.

Jak przygotować wypieki wcześniej i nie stracić ich jakości

Najwięcej stresu przed świętami powoduje nie samo pieczenie, lecz próba zrobienia wszystkiego jednego dnia. Rozdzielam pracę na etapy. Dwa lub trzy dni wcześniej piekę keks, piernik i ciasto orzechowe, dzień przed podaniem przygotowuję sernik oraz szarlotkę, a wypieki z kremem zostawiam na końcu.

• Piernik i keks trzymaj w papierze lub zamkniętym pojemniku w chłodnym miejscu.
• Serniki i ciasto marchewkowe z kremem przechowuj w lodówce, najlepiej pod przykryciem.
• Szarlotkę możesz lekko podgrzać przed podaniem, ale nie wkładaj jej do lodówki, jeśli nie ma kremu.
• Brownie zachowa wilgotność w szczelnym pudełku, nawet przez 3-4 dni.
• Makowiec owiń papierem i folią dopiero po całkowitym wystudzeniu, aby nie zaparował.

Typowy błąd to krojenie sernika lub makowca zaraz po wyjęciu z piekarnika. Wysoka temperatura sprawia, że masa jest jeszcze niestabilna i ciasto może się rozpadać. Daj mu co najmniej 6 godzin chłodzenia, a najlepiej przygotuj je poprzedniego dnia.

Jak piec świątecznie i rozsądnie gospodarować składnikami

Ekologiczne podejście do świątecznych wypieków nie oznacza rezygnacji z tradycji. Największą różnicę robi planowanie zakupów, wybieranie produktów z krótkim składem i wykorzystywanie resztek. Te same orzechy mogą trafić do keksu, brownie i ciasta orzechowego, a skórki cytrusów można wcześniej wysuszyć i zmielić.

• Zaplanowana lista zakupów ogranicza kupowanie kilku podobnych opakowań bakalii.
• Jabłka z lokalnego źródła pasują do szarlotki, makowca japońskiego i szybkiego ciasta korzennego.
• Wielorazowe maty lub papier użyty ponownie zmniejszają ilość odpadów podczas pieczenia.
• Małe porcje są rozsądniejsze, gdy przy stole będzie niewiele osób.
• Resztki ciasta można zamrozić, wykorzystać do deseru w pucharku albo pokruszyć na spód sernika na zimno.

Nie obniżam cukru w przepisie bez zastanowienia, zwłaszcza w cieście drożdżowym i kruchym, bo wpływa on na strukturę i wilgotność. Łatwiej ograniczyć słodycz przez cieńszą polewę, mniejszą porcję i kwaśne dodatki, takie jak powidła, żurawina czy jabłka.

W domowym pieczeniu liczy się też temperatura składników. Jajka, masło i twaróg powinny mieć temperaturę pokojową, chyba że przepis mówi inaczej. Zimny twaróg może sprawić, że masa będzie grudkowata, a zbyt długie miksowanie napowietrzy sernik i zwiększy ryzyko jego opadnięcia.

Świąteczny wybór zależy od czasu, liczby gości i sposobu podania

Jeśli masz tylko dwie godziny, wybierz sernik wiedeński, szybkie ciasto korzenne i brownie. Gdy możesz rozłożyć pracę na kilka dni, dołóż keks, piernik z powidłami i makowiec japoński. Na większe przyjęcie najlepiej sprawdzi się zestaw o różnej konsystencji, a nie trzy podobne ciasta przekładane kremem.

Moim zdaniem świąteczny wypiek nie musi wyglądać jak z cukierni. Największe wrażenie robią dobry aromat, świeże składniki i rozsądnie dobrana liczba deserów. Wybierz trzy lub cztery przepisy, dopasuj je do swoich gości i zostaw sobie trochę czasu na spokojne podanie ich przy stole.